Ιδιωτικά Πανεπιστήμια: Αναγκαία Μεταρρύθμιση

του Ιωάννη Π. Χουντή

Κατά το παρελθόν έχουμε ανοίξει την συζήτηση της ιδιωτικής εκπαιδεύσεως στη χώρα μας με μικρή επιτυχία. Φυσικά το συγκεκριμένο ζήτημα έχει αποτελέσει πολλάκις θέμα-ταμπού για μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού αλλά και για τη πλειονότητα του πληθυσμού. Δεν ήταν πολλοί οι Υπουργοί Παιδείας που έφεραν στο τραπέζι τη συζήτηση για την δημιουργία ανωτάτων ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, των οποίων τα πτυχιακά διπλώματα δεν θα υστερούν σε σχέση με τα αντίστοιχα κρατικά. Έχουμε μείνει αρκετά πίσω στη συγκεκριμένη συζήτηση, εάν αναλογιστεί κανείς τις ευρωπαϊκές αλλά και διεθνείς εξελίξεις. Μπορεί στην Ελλάδα του 2014 να υπάρχουν κάποια ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα αλλά δεν υφίσταται η παραμικρή αμφιβολία ότι δεν αποτελούν το στόχο των περισσοτέρων υποψηφίων φοιτητών αλλά και ότι τα πτυχία τους δεν τυγχάνουν όμοιας αναγνωρίσεως και στον δημόσιο αλλά και τον ιδιωτικό εργασιακό τομέα. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβεί παρά με την αναθεώρηση σχετικών άρθρων του Συντάγματος, με μία θαρραλέα συνταγματική αναθεώρηση, που θα ανοίξει το δρόμο για ανεγνωρισμένα Ιδιωτικά Ιδρύματα.

Γιατί, όμως, να είναι ελάχιστοι οι Υπουργοί Παιδείας τα τελευταία χρόνια που πρότειναν τη δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων με ισότιμη νομική αλλά και εκπαιδευτική ισχύ με τα ιδιωτικά; Γιατί οι υπόλοιποι Υπ.Παιδείας, προερχόμενοι από τον ευρύτερο φιλελεύθερο χώρο δεν υποστήριξαν αυτή την επιλογή; Μα φυσικά γιατί η Συνταγματική Αναθεώρηση της Κυβερνήσεως Κ. Καραμανλή το 2004 πήγε χαμένη και δεν αναθεωρήθηκε το κρίσιμο Άρθρο 16, που δένει τα χέρια κάθε Υπουργού. Κανείς θα πρέπει να αναλογιστεί γιατί η χώρα μας αρνείται τη δημιουργία ανώτατης ιδιωτικής παιδείας ενώ έχει επιτρέψει τη δημιουργία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας ιδιωτικής εκπαιδεύσεως.

Το προνοιακό και κοινωνικό κράτος στηρίζεται στις αρχές της δωρεάν παιδείας και της δωρεάν υγείας που βασίζονται στις κοινωνικές ασφαλίσεις. Η Νέα Δημοκρατία ως πολιτική δύναμη αλλά και η πλειονότητα των πολιτικών κομμάτων εν Ελλάδι έχουν αρνηθεί, μέχρι πρότινος φυσικά, οπότε και το θέμα επανήλθε στην επικαιρότητα, τη δημιουργία ιδιωτικών εκπαιδευτικών θεσμών στην ανώτατη εκπαίδευση, οι οποίοι τονίζω, θα φέρουν ισότιμη κρατική αναγνώριση με τους δημοσίους.

Η φιλελεύθερη παράδοση στηρίζεται στις αρχές της Ισότητας, της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας. Η ελευθερία για την επιλογή του εκπαιδευτικού ινστιτούτου, από το οποίοι θα λάβει ο καθείς την παιδεία του δεν αποτελεί πραγματικότητα στη χώρα μας. Θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί να μην παρέχεται νομικά η επιλογή σε όποιον, φυσικά το επιθυμεί, παράλληλα με την δημόσια προσφερόμενη ανώτατη εκπαίδευση και η ιδιωτική πανεπιστημιακή φοίτηση; Γιατί τα μοναδικά ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα στη χώρα μας να είναι ο τόπος που καταλήγουν αποτυχημένοι υποψήφιοι, οι οποίοι δεν πέτυχαν τους στόχους τους κατά τη διάρκεια των πανελληνίων εξετάσεων;

Γιατί δεν επιθυμούμε οι 25.000 περίπου φοιτητές που σπουδάζουν στο εξωτερικό σε ιδιωτικά πανεπιστήμια να επιστρέψουν στη χώρα μας και να επενδυθούν αυτά τα κεφάλαια στην εκπαιδευτική οικονομία της εγχώριας αγοράς δημιουργώντας νέες ευκαιρίες, νέες θέσεις εργασίας αλλά και νέες πηγές και εστίες έρευνας;

Η ιδιωτική πρωτοβουλία είναι έτοιμη να επενδύσει στην ανώτατη εκπαίδευση,εφόσον δοθούν ισότιμες αναγνωρίσεις από το κράτος και το Υπουργείο Παιδείας. Όπως ο κάθε ασθενής έχει την επιλογή να αποτανθεί σε ένα ιδιώτη ιατρό ή σε ένα ασφαλιστικό ταμείο έτσι και ο κάθε γονέας, ο κάθε υποψήφιος σπουδαστής θα πρέπει να έχει το απαραβίαστο και απαρασάλευτο δικαίωμα να επιλέγει την μορφή και δομή του εκπαιδευτικού ιδρύματος που επιθυμεί. Η αρχή της Ισότητας που αποτελεί πάγιο αίτημα του λοκιανού και κλασικού φιλελευθερισμού πρέπει να αποτελέσει μία πραγματικότητα και στο πεδίο της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Σε ελάχιστες χώρες του κόσμου περιορίζεται ένας οργανισμός από το να ιδρύσει ένα μη κρατικό πανεπιστήμιο, με ισότιμη αναγνώριση πτυχιακά, και να από το να επενδύσει ιδία χρηματικά και όχι κρατικά κεφάλαια. Εάν θέσουμε στο περιθώριο την ανόητη και αβάσιμη φοβία αριστερογενούς και σοσιαλογενούς προελεύσεως, ότι «τα πανεπιστήμια του κράτους θα παρακμάσουν, θα ιδιωτικοποιηθούν και θα απαξιωθούν» και εξετάσουμε το ευρωπαικό και διεθνές περιβάλλον θα καταλάβουμε ότι η πραγματικότητα έχει αναθεωρήσει και υπερκεράσει τέτοιες φοβικές και απαρχαιωμένες προνοιακές αντιλήψεις.

Η ίδια η ελευθερία του ατόμου, στη σύγχρονη φιλελεύθερη Δημοκρατία και κοινωνία στην οποία ζούμε, έρχεται σε πάγια ρήξη με την απόρριψη της εκπαιδευτικής επιλογής. Ένα ακόμα βασικό επιχείρημα υπέρ της ανωτάτης ιδιωτικής εκπαιδεύσεως είναι το ακόλουθο:

Γιατί δεν επιθυμούμε οι 25.000 περίπου φοιτητές που σπουδάζουν στο εξωτερικό σε ιδιωτικά πανεπιστήμια να επιστρέψουν στη χώρα μας και να επενδυθούν αυτά τα κεφάλαια στην εκπαιδευτική οικονομία της εγχώριας αγοράς δημιουργώντας νέες ευκαιρίες, νέες θέσεις εργασίας αλλά και νέες πηγές και εστίες έρευνας; Το ιδιωτικό πανεπιστήμιο με ανεπτυγμένα μέσα μπορεί να αποτελέσει κυψέλη έρευνας, εξέλιξης και προόδου.

Στην κοινωνία του 21ου αιώνα έχει έρθει, επιτέλους, η στιγμή να αποδεσμευτούμε από διάφορα στεγανά και θέσφατα γύρω από το τομέα της ανώτατης εκπαίδευσης και να κάνουμε το απαραίτητο βήμα για τη δημιουργία των πολυπόθητων ιδιωτικών πανεπιστημίων με ισότιμη αναγνώριση, όπως σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες του εξωτερικού, ώστε να επέλθει η πολυπόθητη ποιοτική αναβάθμιση της παρεχόμενης παιδείας, να υπάρξει ανάπτυξη στην αγορά της παιδείας, να μειωθεί η ανεργία και τελικά, σε ηθικό επίπεδο, να διασφαλιστεί η ελευθερία της επιλογής του ατόμου.

*Άρθρο δημοσιευμένο στο AllWrite.gr μετά μικρής αναθεώρησης.

Advertisements

Ελληνικό Πανεπιστήμιο: Λύσεις και Ενστάσεις

του Ιωάννη Π. Χουντή

Aποτελεί κοινό τόπο στον νεοελληνικό διάλογο η απούσα ανωτάτη ιδιωτική εκπαίδευση στην χώρα μας. Ήρθε, λοιπόν η ώρα να μιλήσουμε ανοιχτά για τα μεγάλα προβλήματα, που αντιμετωπίζει το δημόσιο ελληνικό Πανεπιστήμιο, μιας και αποτελεί το μοναδικό πεδίο ιδεολογικής αντιπαραθέσεως. Λίγο καιρό πριν κανείς δεν ξεχνά τις αντιδράσεις, που προκάλεσαν οι αίσχιστες ενέργειες τριών βουλευτών της Αξιωματικής Αντιπολιτεύσεως μαζί με τους γνωστούς-αγνώστους συν αυτώ τραμπούκους στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εδώ και πολλά χρόνια το ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο, ο κορμός της τριτοβάθμιας εκπαιδεύσεως στη χώρα μας απολαμβάνει το λεγόμενο Πανεπιστημιακό Άσυλο. Ας δοθεί ένας απλός ορισμός, ώστε να στηριχθεί η περαιτέρω επιχειρηματολογία:

Το Πανεπιστημιακό Άσυλο, Ακαδημαϊκό Άσυλο ή Άσυλο χαρακτηρίζει την ακαδημαϊκή ελευθερία στην έρευνα και διδασκαλία, καθώς και την ελεύθερη έκφραση και διακίνηση των ιδεών μέσα σε πανεπιστημιακούς χώρους. Το άσυλο αναγνωρίζεται για την κατοχύρωση των ακαδημαϊκών ελευθεριών και για την προστασία του δικαιώματος στη γνώση, τη μάθηση και την εργασία όλων ανεξαιρέτως των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας των ιδρυμάτων και των εργαζομένων σε αυτά, έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει.

Ακαδημαική ελευθερία στην έρευνα και την διδασκαλία. Προφανώς όσοι κινούμαστε στα πλαίσια των Πανεπιστημίων, όσοι θέλουμε να θεωρούμε εαυτούς ως εν δυνάμει επιστήμονες, δεν μπορούμε παρά να αποδεχόμαστε την ελευθερία εκφράσεως στην έρευνα και την διδασκαλία. Η ελευθερία λόγου, ένα βασικό δικαίωμα, που καθιέρωσε ο Διαφωτισμός και οι φιλελεύθερες ιδέες είναι και θα πρέπει να είναι αναπόσπαστο κομμάτι του πανεπιστημιακού credo.

Ελεύθερη έκφραση και διακίνηση των ιδεών μέσα σε πανεπιστημιακούς χώρους. Ποιος είναι, που θα αρνηθεί σε έναν Έλληνα πολίτη την ελευθερία της ιδεολογικής εκφράσεως; Η Δημοκρατία είναι ανεκτική ακόμη και απέναντι στους εχθρούς της. Έτσι, ακόμη και ο ακροδεξιός φασίζων λόγος καθώς και ο ακροαριστερός, αναρχίζων και κομμουνιστικός λόγος, όλες εν γένει οι ρητορικές, που θέλουν την ανατροπή της Δημοκρατίας ιδεολογικά και δομικά, μπορούν να εκφράζονται ελεύθερα. Πόσο μάλλον όλες οι υπόλοιπες θεσμικές και κοινοβουλευτικά κατοχυρωμένες ιδεολογίες. Καμία διαφωνία έως εδώ.

Αλλά, το Άσυλο εφαρμόζεται με την ανωτέρω διατυπωθείσα φύση του κατά τον νόμο στα ελληνικά Πανεπιστήμια; Ο γράφων υποθέτει, ότι δεν είναι ο μόνος που η λέξη ‘’άσυλο’’ του φέρνει στο μυαλό τραμπουκισμούς, εξω-πανεπιστημιακούς ανθρώπους να κινούνται ελεύθερα εντός των Σχολών, εγκληματικές συμπεριφορές να εξελίσσονται ελεύθερα και άλλα τέτοια. Πραγματικά το Άσυλο στο ελληνικό Πανεπιστήμιο μόνο τέτοιες συμπεριφορές και πράξεις φαίνεται να εξυπηρετεί και να προστατεύει. Εδώ, λοιπόν, αρχίζει η ιδεολογική και αμφιλεγόμενη συζήτηση περί αυτής της διατάξεως.

Oι Φοιτητές για την Ελευθερία τάσσονται υπέρ της εφαρμογής του νόμου στη περίπτωση του ακαδημαικού ασύλου, όπως αυτό προστατεύεται με το Άρθρο 3 του Νόμου 1549/2007 (ΦΕΚ Α 69/20.03.2007). Ο ορισμός, που δώσαμε, ακολουθεί το πνεύμα αυτού του άρθρου. Η εφαρμογή του νόμου στην ολότητά του θα πρέπει να καταργήσει την ψευδή και διαστρεβλωμένη κατάσταση και εφαρμογή του Ασύλου, όπως την ξέρουμε σήμερα. Σε αυτό το σημείο η λύση είναι απόλυτη. Πως θα το καταφέρουμε αυτό; Με την λήψη μέτρων προστασίας των χώρων των Πανεπιστημίων. Ήρθε η ώρα να υπάρξει περιφρούρηση των Σχολών, συστήματα ασφαλείας με ειδικές κάρτες-ταυτότητες (ID) και φυσικά με την παρουσία οργάνων, που θα επιβάλλουν την τάξη. Εάν αυτά τα σώματα θα προέρχονται από ιδιωτικές εταιρίες (security) ή θα ανήκουν στην Ελληνική Αστυνομία λίγη σημασία έχει. Σκοπός και τελική στόχευση αποτελεί η ασφάλεια των σπουδαστών, του διοικητικού και του διδακτικού προσωπικού.

Φυσικά ακόμη και δεξιές συντηρητικές Κυβερνήσεις δεν τόλμησαν να επιβάλλουν την παρουσία οργάνων τάξεως στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και Ανώτατα Τεχνολογικά Ιδρύματα μέχρι σήμερα. Άραγε η παρουσία τους θα εμπόδιζε την ελεύθερη διακίνηση ιδεών; Θα εμποδίζει την ελεύθερη πανεπιστημιακή γνώμη και έρευνα; Η απάντηση πηγάζει από τη λογική και είναι ένα ηχηρό ‘’Όχι’’. Γιατί, λοιπόν, δεν πράττουμε το αυτονόητο, ώστε και η ελληνική πανεπιστημιακή ζωή να ευθυγραμμιστεί με την ευρωπαική εμπειρία; Φυσικά στην Ευρώπη τα Ιδιωτικά Πανεπιστήμια είναι θεσμοθετημένα, τα συστήματα ασφαλείας κοινός τόπος καθώς και η τάξη, η ασφάλεια της σωματικής ακεραιότητας των φοιτητών και των φοιτητριών.

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα, που πηγάζει από την εμπειρία του γράφοντος. Είναι δυνατόν να εισβάλλουν χρήστες ναρκωτικών μέσα σε αίθουσα, που εκτελείται πανεπιστημιακό μάθημα και να απειλείται η υγεία των μαθητών και του διδακτικού προσωπικού; Η λύση, λοιπόν, είναι να ολοκληρώνονται τα μαθήματα μία ώρα νωρίτερα (στις 21.00 αντί για τις 22.00) ή να υπάρχουν δυνάμεις, που θα απαγορεύουν τέτοια φαινόμενα και θα τα προλαμβάνουν;

Η Αξιωματική Αντιπολίτευση δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων στη συζήτηση για το ιδανικό δημόσιο Πανεπιστήμιο. Η ακραία της φύση και πλευρά φάνηκε καθαρά έτι μία φορά.

Οφείλουμε να εκφράσουμε, σε αυτό το σημείο την ιδεολογική μας αντίθεσήμε την ύπαρξη κομματικών παρατάξεων στα ελληνικά Πανεπιστήμια. Παρατάξεις με οποιοδήποτε χρώμα δεν έχουν τίποτε να προσφέρουν στις καθημερινές ακαδημαικές διεργασίες. Συνελεύσεις αχρωμάτιστων φοιτητών θα έλυναν πολύ περισσότερα προβλήματα από τις παρούσες δήθεν ‘’πολιτικές δυνάμεις’’ των Πανεπιστημίων, που μάλλον λειτουργούν σαν κοινωνικές λέσχες. Πόσο μάλλον όταν συγκεκριμένες εξ αυτών δημιουργούν συνεχώς προβλήματα στην ομαλή ροή των πανεπιστημιακών υποχρεώσεων και ζητημάτων.

Ας κλείσουμε με μία αναφορά στις καταλήψεις. Πολλές φορές έχει ειπωθεί από νομικούς και ειδικότερους του γράφοντος σε τέτοια θέματα, ότι η κατάληψη δεν αποτελεί δικαίωμα. Είναι μία ποινικά κολάσιμη πράξη και δύναται να διωχθεί. Έχοντας καταλάβει αυτό θα πρέπει επιπροσθέτως να κατανοήσουμε, πως οι καταλήψεις στερούν τη δυνατότητα μαθήσεως από τους σπουδαστές, που αγαπούν την σχολή και το αντικείμενο σπουδών τους. Πολλές φορές δε έχουν τραγικότερα αποτελέσματα με την απώλεια ολόκληρων εξαμήνων. Η παρουσία τάξης και αναλόγων οργάνων στα Πανεπιστήμια θα λύσει και τούτο το ζήτημα, που αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα και δεν παρατηρείται σε όλες τις ευνομούμενες χώρες του Εξωτερικού.

Συνοψίζοντας, οφείλουμε να εφαρμόσουμε το Πανεπιστημιακό Άσυλο ως Άσυλο Ιδεών και Ελεύθερης Εκφράσεως και όχι ως Άσυλο Ανομίας. Επιπροσθέτως πρέπει, επί τέλους, να υπάρξει ορθή φύλαξη και περιφρούρηση των ιδρυμάτων από ανάλογα συστήματα και ειδικό προσωπικό. Τέλος, οι καταλήψεις, το αυθαίρετο και φασίζον αυτό φαινόμενο, που επιβάλλει την άποψη των λίγων σε χιλιάδες φοιτητές οφείλει να καταπολεμηθεί με τα θεσμικά και νομικά μέσα, που υπάρχουν. Αυτές οι επιταγές πρέπει να εφαρμοστούν Τώρα από μία φιλελεύθερη πρακτική και ιδεολογία, τώρα, που το κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολιτεύσεως έδειξε τα πραγματικά του χρώματα και σε αυτό το τομέα.

Υ.Γ. Ένα μπράβο σε όσους νέους Πρυτάνεις προσπαθούν να πετύχουν την εφαρμογή των νομικών διατάξεων στα σχετικά ζητήματα.

*Άρθρο δημοσιευμένο στο o-klooun.com με μερικές αναθεωρήσεις.

Αι συνέπειαι των απαγορεύσεων

text2996Δεν έχει παρέλθει ούτε μία εβδομάδα από τότε που έχασαν τη ζωή τους στο Ιράν τέσσερις νέοι άνθρωποι από κατανάλωση νοθευμένου αλκοόλ. Άλλοι 300 νοσηλεύονται δηλητηριασμένοι, εκ των οποίων οι εννέα σε σοβαρή κατάσταση (http://bit.ly/19BDlih). Ποια είναι η ενστικτώδης αντίδραση του μέσου Έλληνα αναγνώστη της είδησης; Πιθανώς, η αντίδραση συνοψίζεται στην περίφημη πια φράση «Πού ‘ν’ το κράτος;». Ότι το κράτος δηλαδή, δεν έκανε για τον α ή τον β λόγο καλά τη δουλειά του, με αποτέλεσμα όλοι αυτοί οι πολίτες να πέσουν θύματα κάποιου ανεύθυνου παραγωγού αλκοολούχων ποτών.

Καταρχάς, στο Ιράν απαγορεύεται η κατανάλωση αλκοόλ από το 1979, από την εποχή της ισλαμικής επανάστασης. Κάτι αντίστοιχο προσπαθεί να κάνει ο Ερντογάν στην Τουρκία στις ημέρες μας. Ο λόγος; πρωτίστως θρησκευτικός: το υπαγορεύει ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν από 1500 χρόνια. Κατά δεύτερον, το επιχείρημα του Ερντογάν: θέλουμε μία υγιή, νηφάλια γενιά. Η κατανάλωση αλκοόλ οδηγεί στην πνευματική(;), ηθική(;) και ποιος ξέρει τι άλλη διαφθορά.

Έχουμε λοιπόν ένα κράτος που απαγορεύει στους πολίτες του να καταναλώνουν ένα προϊόν το οποίο σε κοινωνίες σαν τη δική μας πωλείται ελεύθερα στα περίπτερα. Οπισθοδρόμηση, θα πείτε. Τυραννία. Τριτοκοσμική κατάσταση. Άκου εκεί να απαγορεύεται να πιεις μια μπύρα! Μια στιγμή όμως: σύμφωνα με ποιο επιχείρημα κρίνουμε ως λανθασμένη αυτήν την πρακτική του Ιράν; Διαφωνούμε ότι το αλκοόλ κάνει κακό; Διόλου. Το αλκοόλ σε κάνει να μεθάς, να παραπατάς, να ξερνάς, να δέρνεις τη γυναίκα σου, να καταστρέφεις το συκώτι σου, να οδηγείς παράτολμα, να μαλώνεις με τους καλύτερους φίλους σου. Χίλια δυο προβλήματα. Δυνατά επιχειρήματα…

Μάλλον λοιπόν, είτε πιστεύουμε ότι το αλκοόλ δεν κάνει τόσο κακό, κάτι που διαψεύδεται από την επιστήμη και την εμπειρία, είτε πιστεύουμε ότι το κράτος δεν έχει καμιά δουλειά να μας λέει πώς θα ζούμε στην προσωπική μας ζωή και πώς θα διασκεδάζουμε με τους φίλους μας. Όταν κάποιος παρεκτραπεί, λόγω αλκοόλ, υπάρχει άλλωστε ο νόμος, που θα τον συνετίσει.

Εμείς εδώ στους Φοιτητές για την Ελευθερία εγγραφόμαστε σε αυτήν τη δεύτερη ομάδα. Πιστεύουμε ότι όντως, το κράτος δεν έχει καμιά δουλειά να μας λέει πώς θα ζούμε τη ζωή μας, ιδιαίτερα όταν το θέμα έχει να κάνει με τη διαχείριση του ίδιου μας του σώματος. Η ιδιοκτησία του σώματός μας (self-ownership) είναι απαράβατη αξία, και το πώς θα το διαχειριστούμε είναι ζήτημα στο οποίο μόνον εμείς μπορούμε να έχουμε λόγο. Αν τρώμε περισσότερο από ό,τι πρέπει, αν γυμναζόμαστε λίγο, αν καπνίζουμε 2 πακέτα την ημέρα, αν κάνουμε τατουάζ, piercing, αν δοκιμάζουμε ουσίες, αν κάνουμε bungee jumping, όλα αυτά είναι θέματα που θα πρέπει να βρίσκονται μακριά από τη ρύθμιση του κράτους. Προς Θεού, δεν προτρέπουμε κανέναν να ακολουθήσει τέτοια ζωή, αλλά όποιοι θέλουν να το κάνουν, θα πρέπει να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους και να προχωρούν ελεύθερα. Αλλιώς γιατί να μην απαγορεύσουμε και τις τηγανητές πατάτες; Είναι γνωστός άλλωστε ο βλαβερός τους αντίκτυπος στην υγεία μας.

Όταν το κράτος λοιπόν αποφασίσει ότι «για το καλό μας», επιβάλλεται να επέμβει – και πάντα υπάρχουν άνθρωποι που είναι πρόθυμοι να αποφασίσουν πριν από εμάς, για εμάς – για τη σωτηρία μας από τον τάδε ή τον δείνα «κίνδυνο», συνήθως ακολουθούν εικόνες όπως αυτές στο Ιράν. Η εμπορεία του αλκοόλ περνάει από την αγορά, που έχει συμφέρον να είναι ανταγωνιστική και ποιοτική, στον υπόκοσμο και στις μαφίες. Γιατί δεν μπορείς να σταματήσεις το άτομο, με έναν νόμο κι ένα άρθρο, από το να κάνει αυτό που του αρέσει, στον εαυτό του. Με αποτέλεσμα την κατακόρυφη αύξηση των τιμών, την έξαρση της εγκληματικότητας, τη νόθευση του προϊόντος και την κατακόρυφη πτώση της ποιότητας, την έλλειψη ελέγχου από την κοινωνία των πολιτών. Αναγκάζεσαι να παραβείς τον νόμο, να κρυφτείς, να πληρώσεις ακριβά, να συναναστραφείς με σκοτεινούς ανθρώπους, σε σκοτεινά δρομάκια – ανθρώπους που δεν θα είχες καμία όρεξη να γνωρίσεις υπό φυσιολογικές συνθήκες. Δίπλα στο παράνομο αλκοόλ θα γνωρίσεις και τα παράνομα ναρκωτικά, και την παράνομη πορνεία.

Πότε νομιμοποιείται το κράτος λοιπόν να μας υπαγορεύσει τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να κάνουμε στο σώμα μας; Το τσιγάρο σκοτώνει, το αλκοόλ επίσης, τα ναρκωτικά το ίδιο. Όλα ενέχουν εξάρτηση. Έχουν δίκιο ο Ερντογάν και οι Αγιατολάχ; Ή μήπως έχει όντως βάρος η απαίτηση ελευθερίας και η αξίωση να περιορίζεται το κράτος στα του (μικρού) οίκου του και να μην παρεμβαίνει σε κάθε πτυχή της ζωής των προσώπων που έτυχε να υπάγονται στην πολιτεία του; Σκεφτείτε το.

Χύμα λάδι και οργανωμένα συμφέροντα

35.00118Πριν λίγες μέρες πληροφορηθήκαμε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκέφτεται σοβαρά να απαγορεύσει από 1η Ιανουαρίου 2014 κάτι που όλοι μας  είχαμε συνηθίσει ως μία αθώα πρακτική διαφόρων (συνήθως φτηνών) εστιατορίων: την προσφορά χύμα λαδιού στους πελάτες τους. Σύμφωνα με τον Τύπο «το μέτρο αυτό αποσκοπεί στο να βελτιώσει τις συνθήκες υγιεινής και να διαβεβαιώσει τους καταναλωτές ότι το λάδι ελιάς δεν έχει αραιωθεί με κάποιο κατώτερο.» (Πηγή: Ημερησία, http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26510&subid=2&pubid=113047164)

Εδώ έχουμε μία κλασική περίπτωση ρύθμισης της αγοράς από το κράτος που είναι καταρχήν ουσιωδώς αντιφιλελεύθερη και κατά δεύτερον ωφελεί τους πλούσιους ελαιοπαραγωγούς και επιβαρύνει τους πιο φτωχούς καταναλωτές.

Ως προς το πρώτο σκέλος, το πρόβλημα με τέτοιου είδους πατερναλιστικές κρατικές πρακτικές έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο πολίτης-καταναλωτής θεωρείται αδύναμος να αποφασίσει από μόνος του για το προϊόν που θέλει να αγοράσει και το κράτος παρεμβαίνει αυτόκλητα για να τον σώσει από την …ελεύθερη επιλογή του. Ο πολίτης αντιμετωπίζεται ως νήπιο και το καλό κράτος, σαν υπερήρωας των κόμικς, τρέχει να τον σώσει από τον κακό επιχειρηματία με το κακόβουλο προϊόν.

Ως προς το δεύτερο σκέλος, αλήθεια, ας αναρωτηθούμε: ποια εστιατόρια είναι αυτά που συνήθως προσφέρουν χύμα λάδι στα κλασικά γυάλινα μπουκαλάκια; Τα βλέπουμε κυρίως στα φτηνά ταβερνεία, όπου συχνάζουν όχι οι κυρίες και οι κύριοι του τζετ σετ, αλλά φοιτητές ή μεροκαματιάρηδες των οποίων το βαλάντιο δεν τους επιτρέπει να περάσουν ούτε έξω από τα γκουρμέ εστιατόρια με τις περίτεχνες γαστρονομικές συνθέσεις. Τι θα συμβεί λοιπόν αν εφαρμοστεί η εν λόγω οδηγία της ΕΕ; Οι ιδιοκτήτες αυτών των υγειονομικών καταστημάτων θα υποχρεωθούν να αγοράζουν ακριβό, συσκευασμένο λάδι και να σταματήσουν να προμηθεύονται το φτηνό λάδι από τα προσωπικά τους δίκτυα. Το χύμα λάδι δηλαδή που όλοι μας ή σχεδόν όλοι μας έχουμε κατά καιρούς χρησιμοποιήσει και στο σπίτι μας, καθώς ο τάδε ή ο δείνα γνωστός το παρήγαγε στο χωριό του και μας πούλησε ή μας δώρησε κάποια λίτρα, καθίσταται επικίνδυνο στα χέρια του αιμοβόρου και αδίστακτου μικροεπιχειρηματία και αντικαθίσταται από ένα γυαλιστερό και φινετσάτο αλουμινένιο δοχείο κάποιας ελαιοπαραγωγής εταιρείας.

Μόνο που εκτός από αλουμινένιο και φινετσάτο, το μπουκαλάκι αυτό θα είναι και σημαντικά ακριβότερο από το χύμα. Με συνέπεια το επιπλέον κόστος να μετακυληθεί στον τελικό καταναλωτή, που είναι ο χαμένος της υπόθεσης. Ο καταναλωτής αυτός ίσως να μην είχε κανένα πρόβλημα να χρησιμοποιήσει το χύμα λάδι σε αντάλλαγμα για έναν ελαφρύτερο λογαριασμό, όμως από 1ης Ιανουαρίου 2014, το αγαθόν κράτος θα τον έχει απαλλάξει από την τυραννία της ελεύθερης επιλογής.

Γιατί άραγε το κάνει αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή; Γιατί παρεμβαίνει έτσι απόλυτα στις διατροφικές, καταναλωτικές και ψυχαγωγικές μας συνήθειες; Δεν θα ήταν πιο απλό να αποφασίζαμε εμείς, με την τσέπη μας αν θα προτιμούμε φτηνές ταβέρνες με χύμα λάδι ή ακριβά εστιατόρια με συσκευασμένο λάδι; Άλλωστε το χύμα λάδι που παίρνουμε από το χωριό μας, όπως και το τσίπουρο, το κρασί, ή φέτα και χίλια δυο άλλα αγροτικά προϊόντα που διακινούνται από άτυπα δίκτυα, δεν υπόκεινται σε κανέναν εργαστηριακό έλεγχο από το κράτος. Παρόλ’ αυτά, επί δεκαετίες δεν είχαμε ιδιαίτερα κρούσματα που να αποδεικνύουν ότι η κρατική παρέμβαση είναι απαραίτητη. Γι’ αυτό άλλωστε και συνεχίζουμε να τα προμηθευόμαστε. Δύο τινά λοιπόν μπορεί να συμβαίνουν:

Α. Η ρομαντική εκδοχή: Υπάρχουν όντως άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή που θεωρούν εαυτούς υπέρμαχους της δημόσιας υγείας, έχουν αδιάσειστα στοιχεία ότι το χύμα λάδι είναι νοθευμένο ή επικίνδυνο και στα πλαίσια της αποστολής τους πιστεύουν ότι η υπεράσπιση της δημόσιας υγείας επιτάσσει μία τέτοια ρύθμιση. Σύμφωνοι, ας είναι έτσι. Πού είναι τα  όρια αυτής της αποστολής; Θα δούμε το ίδιο αύριο-μεθαύριο και για το χύμα κρασί; Ή τη χύμα ρακή; Τέρμα τα καραφάκια; Γιατί όχι συσκευασμένα και ελεγμένα κρέατα, λαχανικά, ζυμαρικά; Και στο κάτω-κάτω, πώς τη γλίτωσε το χύμα ξύδι που αποτελεί αναπόσπαστη παρέα του λαδιού στο τραπέζι μας; Θα απαγορεύσουμε το χύμα λάδι και κατά την παρασκευή του φαγητού ή μόνο στο τραπέζι; Πού σταματάει αυτή η τρέλα; Πόσο θα εκτοξεύσει αυτό τις τιμές που πληρώνουμε όταν βγαίνουμε για φαγητό; Πρόκειται για κατ’ εξαίρεση ρύθμιση, ή έχουμε να κάνουμε με τον προπομπό μίας ευρύτερης επίθεσης κατά της ελεύθερης επιλογής του καταναλωτή; Όπως και να έχει, βλέπουμε ξανά και ξανά την επιβεβαίωση της θεωρίας που λέει ότι μία γραφειοκρατία, όσο καλοπροαίρετη και αν είναι, τείνει νομοτελειακά να γιγαντώνεται και να απλώνεται σε όλο και περισσότερους τομείς, από τη στιγμή που της δοθεί η εξουσία για κάτι τέτοιο. Και συνήθως, όταν μιλάμε για το κράτος, αυτή η εξουσία πάντα κρύβεται πίσω από θολές επικλήσεις για το «κοινό καλό», ή τη «δημόσια υγεία».

Β. Η κυνική εκδοχή: Από τον τύπο μαθαίνουμε ότι την οδηγία υπερψήφισαν όλα τα ελαιοπαραγωγά κράτη της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένης βέβαια της Ελλάδας), ενώ αντέδρασαν τα υπόλοιπα. Μήπως τελικά πίσω από τις αγαθές προθέσεις της Κομισιόν η πραγματικότητα είναι ότι κάποιο λόμπι ελαιοπαραγωγών κατάφερε να πατήσει τα κατάλληλα κουμπιά και να στρίψει τα κατάλληλα γρανάζια ώστε να καταγάγει μία νίκη για τη συντεχνία που εκπροσωπεί; Η εκ περιτροπής εφαρμογή του μέτρου, μόνο στο χύμα λάδι και όχι στα υπόλοιπα αντίστοιχα προϊόντα, μάλλον μας κάνει να κλείνουμε το μάτι προς αυτήν την κατεύθυνση. Και πάλι εδώ, η γιγάντωση των εξουσιών του κράτους είναι το στοιχείο που επιτρέπει στα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα να πιέσουν τους κρατούντες και να αποσπάσουν προνόμια σαν και αυτό που αναφέρουμε. Από το μεγάλο κράτος και τις ρυθμίσεις που μπορεί κατά το δοκούν να επιβάλει πηγάζει ο κορπορατισμός και ο κακώς εννοούμενος καπιταλισμός, και όχι από την ελεύθερη αγορά η οποία στην πραγματικότητα προστατεύει τον καταναλωτή καθώς εγγυάται ελευθερία επιλογής και ανταγωνισμό. Η ελευθερία επιλογής και ο ανταγωνισμός είναι τα μόνα εργαλεία που μέσα από το σύστημα τιμών μπορούν να εγγυηθούν φθηνά και ποιοτικά προϊόντα – αντίθετα, η κρατική παρέμβαση το μόνο που συνήθως καταφέρνει είναι να δημιουργεί θύλακες ευνοημένων επιχειρηματιών, καταστρέφοντας τον ανταγωνισμό, αφαιρώντας επιλογές από τη ζωή μας και αυξάνοντας τις τιμές εις βάρος κυρίως των φτωχών.

Είτε είμαστε καλοπροαίρετοι και επιλέξουμε την πρώτη εκδοχή, είτε λίγο πιο κυνικοί, και πάρουμε τη δεύτερη, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η ελεύθερη αγορά, δηλαδή εμείς οι πολίτες, έχουμε μόνο να χάσουμε από τις κρατικές ρυθμίσεις της ζωής μας. Όσο περισσότερη ελευθερία απολαμβάνουμε, τόσο πιο ευτυχισμένοι γινόμαστε ως πολίτες και τόσο περισσότερο ευημερούμε ως κοινωνίες. Ελπίζουμε ειλικρινά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει ως τώρα βοηθήσει τα μέγιστα τη χώρα μας προς την κατεύθυνση της ελευθερίας σε οικονομικό, πολιτικό, και κοινωνικό επίπεδο, να αποσύρει την απαράδεκτη αυτή οδηγία.

Ιδιωτικά σχολεία στο εξωτερικό

http://www.economist.com/news/britain/21577077-some-englands-best-known-private-schools-are-rushing-set-up-satellites-abroad

Μερικά από τα γνωστότερα σχολεία της Αγγλίας σπεύδουν να ιδρύσουν ιδρύματα-δορυφόρους στο εξωτερικό. Καθώς η κατάσταση στην εσωτερική αγορά εκπαίδευσης δυσχεραίνεται, μερικά αγγλικά ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα επενδύουν στην ίδρυση παραρτημάτων παγκόσμια.

Μέχρι στιγμής από το 1998 έχουν ιδρυθεί τέτοια παραρτήματα σε μέρη όπως στη Μπανγκόκ (Ταϊλάνδη), στο Πεκίνο, στο Χονγκ Κονγκ και στο Κατάρ, Επίσης από την επόμενη χρονιά θα υπάρχει ανταγωνισμός ανάμεσα στα αγγλικά ιδρύματα στη Σανγκάη.

Τα παραρτήματα αυτά προσφέρουν αρκετά πλεονεκτήματα για τα ίδια τα ιδρύματα, αφού κατορθώνουν έτσι να αποκτήσουν επιπλέον έσοδα σε μία εποχή όπου η λιτότητα στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει προκαλέσει πλήγμα και στις εγγραφές φοιτητών στο εσωτερικό της χώρας. Σε μερικές περιπτώσεις αγγλικές οικογένειες στέλνουν τα παιδιά τους στα εν λόγω ιδρύματα. Έτσι επιδιώκουν να αποκτήσουν γνώσεις πάνω σε ξένες γλώσσες, όπως στην περίπτωση των παραρτημάτων της Κίνας.

Οι πρώτες επενδύσεις σε ιδρύματα-δορυφόρους του εξωτερικού ξεκίνησαν κατά τον 19ο αιώνα, σε χώρες όπως την Ελβετία, την Ιαπωνία και την Τουρκία, με κύριο target group τις οικογένειες διπλωματών και επιχειρηματιών που ταξίδευαν. Στην Ινδία η πρακτική αυτή είχε διαφορετικό λόγο, αυτόν της εκπαίδευσης των ντόπιων Ινδών ώστε να φέρονται με αγγλικούς τρόπους.

Η πρακτική αυτή δεν είναι αποκλειστικά μονόδρομη, αλλά είναι αμφίδρομη, αφού υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις επιχειρηματιών από χώρες της Μέσης και Άπω Ανατολής που επενδύουν με αντίστοιχο τρόπο στην εκπαίδευση στην Ευρώπη και τον ευρύτερο δυτικό κόσμο.

Συμφωνώ με τον Paul Krugman

Από τον Peter G. Klein

Δευτέρα 29 Απριλίου 2013

Σε μία ασυνήθιστα οξυδερκή ανάρτηση, ο Paul Krugman καταγγέλλει ότι “ξανά και ξανά, άτομα από την αντίπερα όχθη έχουν αποδειχθεί χρήστες κακής λογικής, κακών στοιχείων, λανθασμένων ιστορικών αναλογιών ή και όλων των παραπάνω”. Δείχνει ότι η μία πλευρά της μακροοικονομικής αντιπαράθεσης “είναι, στην ουσία της, πολιτικής φύσεως”, χαρακτηριζόμενη από “έχθρα προς οποιαδήποτε προσέγγιση διανοούμενων”, που θα μπορούσε να εγείρει αμφιβολίες αναφορικά με τις πολιτικές της. “Πάρα πολλοί άνθρωποι με επιρροή απλά δε θέλουν να πιστέψουν ότι αντιμετωπίζουμε την κρίση στις διαστάσεις που την αντιμετωπίζουμε πραγματικά”, οδηγώντας στο “φαινόμενο της αναγόμωσης εσφαλμένων αντιλήψεων ηλικίας 80 ετών, ή της παρεξήγησης βασικών εννοιών”.

Ασφαλώς, ο Krugman αναφέρεται σε όλους τους μη-υποστηρικτές του, δεν αναφέρει ονόματα, διότι θεωρεί ότι ο μη-υποστηρικτής του είναι μία άμορφη μάζα σκότους και ηλιθιότητας – ωστόσο φαίνεται να καταλήγει σε έγκυρο συμπέρασμα, απλά με αντεστραμμένους τους ρόλους. Ο παλιομοδίτικος Κεϋνσιανισμός, όπως εφαρμόζεται από άτομα σαν τον Krugman, θυμίζει θρησκευτικά δόγματα, όχι επιστημονικές θέσεις. Η Αυστριακή Σχολή αντιμετωπίζει την οικονομία ως μία επιστήμη, ένα σύνολο θεωρίας και εφαρμογών που βοηθά στην κατανόηση του κόσμου. Οι Κεϋνσιανιστές βλέπουν την οικονομία ως ένα σύνολο εργαλείων πολιτικής φύσεως που χρησιμεύουν στην εκλογίκευση και τη δικαιολόγηση μίας a priori υπάρχουσας πίστης στο θεσμό του απεριόριστου κράτους. Ο Krugman, όπως και ο ίδιος ο Keynes, αντιπαθεί τους επιχειρηματίες, τους καταναλωτές και κυρίως τους επενδυτές, προτιμώντας έναν κόσμο όπου η αφρόκρεμα των διανοούμενων και των γραφειοκρατών θα ελέγχει τις επενδύσεις. Εντάξει, όλοι έχουν το δικαίωμα να διαθέτουν τα δικά τους πιστεύω. Ωστόσο ας μην υποκρινόμαστε ότι υπάρχει κάτι επιστημονικό στην έννοια του πολλαπλασιαστή, την οριακή ροπή προς κατανάλωση, την παγίδα ρευστότητας και άλλα ιερά και όσια της Κεϋνσιανής θρησκείας.

Η αντιμετώπιση των “Αληθινών Πιστών” σαν τον Krugman στις βάσεις της οικονομικής θεωρίας και πολιτικής είναι χάσιμο χρόνου, αφού η μία πλευρά βασίζεται σε στοιχεία και λογική ενώ η άλλη κάνει επίκληση σε προσωπικές δεισιδαιμονίες.

Ναρκωτικά και απαγορευτική πολιτική

thumbΗ πρώτη μας εκδήλωση θα έχει ως θέμα την πολιτική του κράτος στο ζήτημα των ναρκωτικών. Έχει δικαιώμα το κράτος να επεμβαίνει στις ατομικές μας επιλογές σε αυτό το ζήτημα; Είναι θεμιτό το κράτος να προστατεύει τους πολίτες του από κάθε λογής εθισμούς ή ουσίες που θεωρούνται βλαβερές; Θα συζητήσουμε αυτά και άλλα πολλά με τους:

Γρηγόρη Βαλλιανάτο: Σύμβουλο επικοινωνίας και πρόεδρο της Φιλελεύθερης Συμμαχίας
Αντύπα Καρίπογλου: Νομικό και πρόεδρο της Δράσης
Δαμιανό Δουΐτση: Σύμβουλο απεξάρτησης και ιδρυτή της ΜΚΟ Όασις

Τη συζήτηση θα συντονίσει η δημοσιογράφος Χριστίνα Ταχιάου.

Σας περιμένουμε όλους εκεί!

Ο φιλελευθερισμός δεν είναι μόνο η οικονομία!

Ο φιλελευθερισμός είναι η ιδεολογία της ατομικής ελευθερίας. Η ιδεολογία που υποστηρίζει ότι το υπέρτατο αγαθό είναι η προσωπική ελευθερία, και σύμφωνα με αυτήν θα πρέπει να παίρνονται οι αποφάσεις οργάνωσης της κοινωνικής ζωής. Ακολουθώντας το επιχείρημα ως το τέλος, όπως πρέπει να κάνει κάθε συνεπής θεωρία, οι φιλελεύθεροι καταλήγουν να προτάσσουν την ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα ως κατεξοχήν απότοκο της συλλογιστικής τους.

Παρόλ’ αυτά, παρατηρούμε συχνά ότι δίνεται δυσανάλογα μεγάλη έμφαση στα οικονομικά ζητήματα, πολλές φορές εις βάρος των υπόλοιπων ατομικών ελευθεριών, οι οποίες στην πραγματικότητα βρίσκονταν στον πυρήνα του κλασικού φιλελευθερισμού του 19ου αιώνα. Αυτό βέβαια ίσως εξηγείται ιστορικά λόγω της μεγάλης καμπής του φιλελευθερισμού μεταξύ 1920-1970, εξαιτίας της Μεγάλης Ύφεσης, του Πολέμου, του New Deal και άλλων γεγονότων, και κυρίως της ύπαρξης των (φαινομενικά) ισχυρών σοσιαλιστικών καθεστώτων. Οι φιλελεύθεροι αναγκάστηκαν σε μία συμμαχία με τους συντηρητικούς για να επιτεθούν στον νούμερο ένα εχθρό, τον σοσιαλισμό, βάζοντας στην άκρη τα κοινωνικά ζητήματα τα οποία στην πραγματικότητα μοιράζονταν με την αριστερά. Το κακό είναι ότι αυτή η συμμαχία δεν προσέλκυσε ιδιαίτερα μεγάλους αριθμούς συντηρητικών στον φιλελευθερισμό, ενώ αντίθετα άφησε μία αύρα αντιαριστερής προκατάληψης στους φιλελεύθερους.

Μετά το 70, με την απονομή του Νόμπελ στον Χάγιεκ, την έκδοση του Anarchy, State, and Utopia του Νόζικ, της ίδρυσης του Libertarian Party στις ΗΠΑ κλπ, και κυρίως μετά την πτώση του σοσιαλισμού, ο φιλελευθερισμός είναι πια ελεύθερος να επιστρέψει στις ρίζες του και να ξανααγκαλιάσει την προαγωγή της ελευθερίας στα κοινωνικά ζητήματα, ιδιαίτερα από τη στιγμή που διάφορες μορφές κρατισμού, τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά όλο και περισσότερο επεμβαίνουν στα ατομικά μας δικαιώματα και τείνουν να τα περιστείλουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Επιστρέφοντας λοιπόν στον κλασικό φιλελευθερισμό του 19ου αιώνα, θα λέγαμε ότι αυτός βασίζεται σε δύο πυλώνες:

  1. Στην ελευθερία του ατόμου απέναντι στο κράτος
  2. Στην ισότητα απέναντι στον νόμο

Αυτό το δεύτερο σημείο σήμερα θεωρείται από τους φιλελεύθερους τόσο δεδομένο που δεν αντιλαμβάνονται ότι ήταν ένα βασικό προοδευτικό τους αίτημα τον 19ο αιώνα και μπορεί και σήμερα να πλαισιώσει τα φιλελεύθερα αιτήματα, καθώς οι περισσότερες μορφές κρατισμού εμπεριέχουν μία διάκριση απέναντι στον νόμο.

Ο φιλελευθερισμός λοιπόν είναι περισσότερα πράγματα από την ελεύθερη αγορά και μπορούμε να σημειώσουμε ως προς αυτό τα εξής 5 ζητήματα:

  1. Φυλετική ισότητα
  2. Ισότητα των δύο φύλων
  3. Λογοκρισία – ελευθερία έκφρασης
  4. Απαγορευμένες ουσίες
  5. Αντι-ιμπεριαλισμός

Όταν κοιτάμε στον κλασικό φιλελευθερισμό βλέπουμε πως στα πέντε αυτά σημεία ο μεγαλύτερος ήρωας της εποχής είναι ο John Stuart Mill που υπήρξε ο πιο φημισμένος υπέρμαχος της ελευθερίας του ατόμου απέναντι σε τέτοιου είδους παραβιάσεις των δικαιωμάτων. Ας τα πάρουμε ένα-ένα:

1. Η δουλεία στις ΗΠΑ ήταν τόσο εμπεδωμένη στις ανθρώπινες αντιλήψεις, ώστε οι συντηρητικοί δεν μπορούσαν ούτε να διανοηθούν έναν κόσμο όπου η φυλή, η παράδοση, η ιεραρχία θα απουσιάζουν από το κοινωνικό γίγνεσθαι. Οι φιλελεύθεροι υπέρμαχοι της ελεύθερης αγοράς και του laissez faire θεωρούνταν εχθροί της συντήρησης ακριβώς για τον λόγο ότι τοποθετούσαν κάτι άλλο πάνω από αυτές τις συντηρητικές αξίες και οδηγούσαν, κατά τους συντηρητικούς, σε μία άναρχη κοινωνία, όπου δεν είχε σημασία από πού προέρχεται κάποιος και ποιο είναι το παρελθόν του, αλλά μόνο η επιτυχία του στον οικονομικό τομέα. Αυτή η ευεργετική επίδραση του φιλελευθερισμού στο ξεπέρασμα της παρωχημένης αντίληψης της δουλείας και της ιεραρχίας συχνά ξεχνιέται από τους σημερινούς φιλελεύθερους, οι οποίοι αγνοούν το πόσο η ιδεολογία τους ως αντίθεση στα κάθε λογής (κληρονομικά) προνόμια υπήρξε μοχλός προόδου της κοινωνίας.

2. Ο κλασικός φιλελευθερισμός συνέπιπτε με την πρώιμη περίοδο του φεμινιστικού κινήματος και πολλοί φιλελεύθεροι υπήρξαν φεμινιστές/φεμινίστριες όπως και το αντίστροφο. Η χειραφέτηση της γυναίκας ήταν ένα αίτημα-συνέχεια της ρητορικής κατά της δουλείας και ενείχε – για τους φιλελεύθερους – την κριτική απέναντι στην επιβολή της κρατικής εξουσίας στις σχέσεις των δύο φύλων. Η κριτική του φιλελεύθερου φεμινισμού στόχευε στα νομικά εργαλεία που το κράτος χρησιμοποιούσε για να καταδικάζει τη γυναίκα σε έναν υποδεέστερο ρόλο και αποζητούσε τη μετατροπή της κοινωνίας από μία σχέση εξουσίας (status) σε μία συμβολαιοκρατική πραγματικότητα, όπως ακριβώς την περιέγραφε και ο Mises στο έργο του. Ο θεσμός του γάμου από τότε μέχρι σήμερα έχει πραγματικά εξελιχθεί προς την κατεύθυνση της περισσότερης ελευθερίας και την αποτίναξης της κρατικής εξουσίας πάνω στις σχέσεις των δύο φύλων, ενώ ο αγώνας συνεχίζεται στο επίπεδο του γάμου των ομοφυλοφίλων.

3. Στις μέρες μας, με την τρομερή κυριαρχία του διαδικτύου, θεωρούμε την ελευθερία έκφρασης λίγο-πολύ δεδομένη, αλλά δεν ήταν πάντοτε έτσι, όπως και δεν είναι έτσι για πολλές χώρες του πλανήτη ακόμη και σήμερα. Ο John Stuart Mill υπήρξε ο υπέρμαχος της ελεύθερης έκφρασης στον κλασικό φιλελευθερισμό, γράφοντας στο On Liberty του 1859:

“If all mankind minus one, were of one opinion, and only one person were of the contrary opinion, mankind would be no more justified in silencing that one person, than he, if he had the power, would be justified in silencing mankind.”

Ακόμη και απόψεις που τις θεωρούμε καταδικαστέες δεν θα πρέπει να τις απαγορεύουμε, καθώς εκτιθέμενοι σε αυτές κατανοούμε μέσω της σύγκρισης ακόμη καλύτερα τις δικές μας θέσεις και γινόμαστε καλύτεροι στο να τις αντικρούουμε. Η μάχη ενάντια στη λογοκρισία και υπέρ της ελεύθερης έκφρασης πρέπει να βρίσκεται ψηλά στην ιεραρχία των φιλελεύθερων αιτημάτων, καθώς οι φιλελεύθεροι αποτελούν τους κατεξοχήν και πιο αφοσιωμένους υπέρμαχούς της, ενώ οι κίνδυνοι των περιορισμών της έκφρασης βρίσκονται συνεχώς στο προσκήνιο. Η ελευθερία της έκφρασης είναι σύμφυτη με τον φιλελευθερισμό και δεν αποτελεί εργαλειακό πρόταγμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά το δοκούν, όπως σε άλλες ιδεολογίες.

4. Σήμερα ο John Stuart Mill θα ήταν πιθανότατα υπέρ της χρήσης των λεγόμενων «απαγορευμένων ουσιών», καθώς, όπως έγραφε ξανά στο On Liberty:

“Nevertheless, when there is not a certainty, but only a danger of mischief, no one but the person himself can judge of the sufficiency of the motive which may prompt him to incur the risk: in this case, therefore, (unless he is a child, or delirious, or in some state of excitement or absorption incompatible with the full use of the reflecting faculty) he ought, I conceive, to be only warned of the danger; not forcibly prevented from exposing himself to it.”

Πολλά από τα σύγχρονα επιχειρήματα περί ιδιοκτησίας του σώματός μας (self-ownership) και περί της πεποίθησης ότι μόνο εμείς γνωρίζουμε καλύτερα από κάθε άλλον (και ιδιαίτερα το κράτος) ποιο είναι το συμφέρον μας και πώς αποφασίζουμε να χρησιμοποιήσουμε το σώμα μας, πηγάζουν από τον κλασικό φιλελευθερισμό του Mill. Ο φιλελευθερισμός έχει ακόμη πολλές μάχες να δώσει σε αυτό το πεδίο απέναντι στον κρατισμό.

5. Ο Bastiat και ο Spencer υπήρξαν οι γνωστότεροι φιλελεύθεροι διανοητές που στέκονταν απέναντι στην επιβολή της δημοκρατίας από χώρες όπως οι ΗΠΑ, πιστεύοντας πως δεν είναι σωστό οι κυβερνήσεις να διαφεντεύουν χώρες στις οποίες δεν νομιμοποιείται η παρέμβασή τους. Επίσης τόνιζαν ότι ο παρεμβατισμός συχνά χρησιμοποιήθηκε ως δικαιολογία για την επιβολή περιορισμών στα ατομικά δικαιώματα ακόμη και στο εσωτερικό των ιμπεριαλιστικών χωρών, όπως είδαμε να συμβαίνει και πρόσφατα στις ΗΠΑ και αλλού μετά την 9/11, εις το όνομα της «εθνικής ασφάλειας». Είναι το πιστεύω των φιλελευθέρων πως οι ιδέες της ελευθερίας εξυπηρετούνται καλύτερα μέσω της ελεύθερης αγοράς και όχι μέσω της άνωθεν επιβολής. Συνεπώς, οι φιλελεύθεροι σήμερα μπορούν να συνεχίσουν το αντιπολεμικό κίνημα εκεί που το άφησαν οι συνήθεις ύποπτοι ιδιαίτερα μετά την άνοδο του Ομπάμα το 2008, καθώς ο πόλεμος δεν είναι συμβατός ούτε με την ελεύθερη αγορά, ούτε με τις προσωπικές ελευθερίες. Όπως διακήρυσσε ο Bastiat, «σύνορα τα οποία δεν τα διαβαίνουν αγαθά, θα τα διαβούν στρατοί».

Βλέπουμε λοιπόν ότι ο φιλελευθερισμός διαθέτει μακρά ιστορία σε θέματα τα οποία δεν άπτονται αυστηρά της σφαίρας της αγοράς, και παράλληλα ότι η ελεύθερη αγορά μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αποτελέσει το όχημα που θα οδηγήσει σε περισσότερες ατομικές ελευθερίες. Θέματα τα οποία θεωρούνται σήμερα πεδίο δράσης της αριστεράς είναι στην πραγματικότητα μέρος του πυρήνα της ατζέντας του φιλελευθερισμού, ο οποίος δικαιούται ιστορικά να τα θεωρεί δικές του κατακτήσεις. Ο σοσιαλισμός μπορεί για πολλές δεκαετίες να απέσπασε την προσοχή μας από τα ζητήματα των ατομικών δικαιωμάτων, αλλά τώρα είναι η ώρα να τα θυμηθούμε ξανά καθώς εγγράφονται στη δική μας ιστορική εξέλιξη, και να μην τα αφήσουμε να τα διαστρεβλώνει η κρατικιστική αριστερά ή να τα καταπατά η κρατικιστική δεξιά.

Σημείωση: το άρθρο βασίζεται σε ένα webinar του καθηγητή Steven Horwitz, St. Lawrence University, ΝΥ.

Φοιτητές για την Ελευθερία

Σήμερα εγκαινιάζουμε την ιστοσελίδα των Φοιτητών για την Ελευθερία. Σύντομα κοντά σας με πλούσιο υλικό.