Monthly Archives: Απρίλιος 2013

Ναρκωτικά και απαγορευτική πολιτική

thumbΗ πρώτη μας εκδήλωση θα έχει ως θέμα την πολιτική του κράτος στο ζήτημα των ναρκωτικών. Έχει δικαιώμα το κράτος να επεμβαίνει στις ατομικές μας επιλογές σε αυτό το ζήτημα; Είναι θεμιτό το κράτος να προστατεύει τους πολίτες του από κάθε λογής εθισμούς ή ουσίες που θεωρούνται βλαβερές; Θα συζητήσουμε αυτά και άλλα πολλά με τους:

Γρηγόρη Βαλλιανάτο: Σύμβουλο επικοινωνίας και πρόεδρο της Φιλελεύθερης Συμμαχίας
Αντύπα Καρίπογλου: Νομικό και πρόεδρο της Δράσης
Δαμιανό Δουΐτση: Σύμβουλο απεξάρτησης και ιδρυτή της ΜΚΟ Όασις

Τη συζήτηση θα συντονίσει η δημοσιογράφος Χριστίνα Ταχιάου.

Σας περιμένουμε όλους εκεί!

Ο φιλελευθερισμός δεν είναι μόνο η οικονομία!

Ο φιλελευθερισμός είναι η ιδεολογία της ατομικής ελευθερίας. Η ιδεολογία που υποστηρίζει ότι το υπέρτατο αγαθό είναι η προσωπική ελευθερία, και σύμφωνα με αυτήν θα πρέπει να παίρνονται οι αποφάσεις οργάνωσης της κοινωνικής ζωής. Ακολουθώντας το επιχείρημα ως το τέλος, όπως πρέπει να κάνει κάθε συνεπής θεωρία, οι φιλελεύθεροι καταλήγουν να προτάσσουν την ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα ως κατεξοχήν απότοκο της συλλογιστικής τους.

Παρόλ’ αυτά, παρατηρούμε συχνά ότι δίνεται δυσανάλογα μεγάλη έμφαση στα οικονομικά ζητήματα, πολλές φορές εις βάρος των υπόλοιπων ατομικών ελευθεριών, οι οποίες στην πραγματικότητα βρίσκονταν στον πυρήνα του κλασικού φιλελευθερισμού του 19ου αιώνα. Αυτό βέβαια ίσως εξηγείται ιστορικά λόγω της μεγάλης καμπής του φιλελευθερισμού μεταξύ 1920-1970, εξαιτίας της Μεγάλης Ύφεσης, του Πολέμου, του New Deal και άλλων γεγονότων, και κυρίως της ύπαρξης των (φαινομενικά) ισχυρών σοσιαλιστικών καθεστώτων. Οι φιλελεύθεροι αναγκάστηκαν σε μία συμμαχία με τους συντηρητικούς για να επιτεθούν στον νούμερο ένα εχθρό, τον σοσιαλισμό, βάζοντας στην άκρη τα κοινωνικά ζητήματα τα οποία στην πραγματικότητα μοιράζονταν με την αριστερά. Το κακό είναι ότι αυτή η συμμαχία δεν προσέλκυσε ιδιαίτερα μεγάλους αριθμούς συντηρητικών στον φιλελευθερισμό, ενώ αντίθετα άφησε μία αύρα αντιαριστερής προκατάληψης στους φιλελεύθερους.

Μετά το 70, με την απονομή του Νόμπελ στον Χάγιεκ, την έκδοση του Anarchy, State, and Utopia του Νόζικ, της ίδρυσης του Libertarian Party στις ΗΠΑ κλπ, και κυρίως μετά την πτώση του σοσιαλισμού, ο φιλελευθερισμός είναι πια ελεύθερος να επιστρέψει στις ρίζες του και να ξανααγκαλιάσει την προαγωγή της ελευθερίας στα κοινωνικά ζητήματα, ιδιαίτερα από τη στιγμή που διάφορες μορφές κρατισμού, τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά όλο και περισσότερο επεμβαίνουν στα ατομικά μας δικαιώματα και τείνουν να τα περιστείλουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Επιστρέφοντας λοιπόν στον κλασικό φιλελευθερισμό του 19ου αιώνα, θα λέγαμε ότι αυτός βασίζεται σε δύο πυλώνες:

  1. Στην ελευθερία του ατόμου απέναντι στο κράτος
  2. Στην ισότητα απέναντι στον νόμο

Αυτό το δεύτερο σημείο σήμερα θεωρείται από τους φιλελεύθερους τόσο δεδομένο που δεν αντιλαμβάνονται ότι ήταν ένα βασικό προοδευτικό τους αίτημα τον 19ο αιώνα και μπορεί και σήμερα να πλαισιώσει τα φιλελεύθερα αιτήματα, καθώς οι περισσότερες μορφές κρατισμού εμπεριέχουν μία διάκριση απέναντι στον νόμο.

Ο φιλελευθερισμός λοιπόν είναι περισσότερα πράγματα από την ελεύθερη αγορά και μπορούμε να σημειώσουμε ως προς αυτό τα εξής 5 ζητήματα:

  1. Φυλετική ισότητα
  2. Ισότητα των δύο φύλων
  3. Λογοκρισία – ελευθερία έκφρασης
  4. Απαγορευμένες ουσίες
  5. Αντι-ιμπεριαλισμός

Όταν κοιτάμε στον κλασικό φιλελευθερισμό βλέπουμε πως στα πέντε αυτά σημεία ο μεγαλύτερος ήρωας της εποχής είναι ο John Stuart Mill που υπήρξε ο πιο φημισμένος υπέρμαχος της ελευθερίας του ατόμου απέναντι σε τέτοιου είδους παραβιάσεις των δικαιωμάτων. Ας τα πάρουμε ένα-ένα:

1. Η δουλεία στις ΗΠΑ ήταν τόσο εμπεδωμένη στις ανθρώπινες αντιλήψεις, ώστε οι συντηρητικοί δεν μπορούσαν ούτε να διανοηθούν έναν κόσμο όπου η φυλή, η παράδοση, η ιεραρχία θα απουσιάζουν από το κοινωνικό γίγνεσθαι. Οι φιλελεύθεροι υπέρμαχοι της ελεύθερης αγοράς και του laissez faire θεωρούνταν εχθροί της συντήρησης ακριβώς για τον λόγο ότι τοποθετούσαν κάτι άλλο πάνω από αυτές τις συντηρητικές αξίες και οδηγούσαν, κατά τους συντηρητικούς, σε μία άναρχη κοινωνία, όπου δεν είχε σημασία από πού προέρχεται κάποιος και ποιο είναι το παρελθόν του, αλλά μόνο η επιτυχία του στον οικονομικό τομέα. Αυτή η ευεργετική επίδραση του φιλελευθερισμού στο ξεπέρασμα της παρωχημένης αντίληψης της δουλείας και της ιεραρχίας συχνά ξεχνιέται από τους σημερινούς φιλελεύθερους, οι οποίοι αγνοούν το πόσο η ιδεολογία τους ως αντίθεση στα κάθε λογής (κληρονομικά) προνόμια υπήρξε μοχλός προόδου της κοινωνίας.

2. Ο κλασικός φιλελευθερισμός συνέπιπτε με την πρώιμη περίοδο του φεμινιστικού κινήματος και πολλοί φιλελεύθεροι υπήρξαν φεμινιστές/φεμινίστριες όπως και το αντίστροφο. Η χειραφέτηση της γυναίκας ήταν ένα αίτημα-συνέχεια της ρητορικής κατά της δουλείας και ενείχε – για τους φιλελεύθερους – την κριτική απέναντι στην επιβολή της κρατικής εξουσίας στις σχέσεις των δύο φύλων. Η κριτική του φιλελεύθερου φεμινισμού στόχευε στα νομικά εργαλεία που το κράτος χρησιμοποιούσε για να καταδικάζει τη γυναίκα σε έναν υποδεέστερο ρόλο και αποζητούσε τη μετατροπή της κοινωνίας από μία σχέση εξουσίας (status) σε μία συμβολαιοκρατική πραγματικότητα, όπως ακριβώς την περιέγραφε και ο Mises στο έργο του. Ο θεσμός του γάμου από τότε μέχρι σήμερα έχει πραγματικά εξελιχθεί προς την κατεύθυνση της περισσότερης ελευθερίας και την αποτίναξης της κρατικής εξουσίας πάνω στις σχέσεις των δύο φύλων, ενώ ο αγώνας συνεχίζεται στο επίπεδο του γάμου των ομοφυλοφίλων.

3. Στις μέρες μας, με την τρομερή κυριαρχία του διαδικτύου, θεωρούμε την ελευθερία έκφρασης λίγο-πολύ δεδομένη, αλλά δεν ήταν πάντοτε έτσι, όπως και δεν είναι έτσι για πολλές χώρες του πλανήτη ακόμη και σήμερα. Ο John Stuart Mill υπήρξε ο υπέρμαχος της ελεύθερης έκφρασης στον κλασικό φιλελευθερισμό, γράφοντας στο On Liberty του 1859:

“If all mankind minus one, were of one opinion, and only one person were of the contrary opinion, mankind would be no more justified in silencing that one person, than he, if he had the power, would be justified in silencing mankind.”

Ακόμη και απόψεις που τις θεωρούμε καταδικαστέες δεν θα πρέπει να τις απαγορεύουμε, καθώς εκτιθέμενοι σε αυτές κατανοούμε μέσω της σύγκρισης ακόμη καλύτερα τις δικές μας θέσεις και γινόμαστε καλύτεροι στο να τις αντικρούουμε. Η μάχη ενάντια στη λογοκρισία και υπέρ της ελεύθερης έκφρασης πρέπει να βρίσκεται ψηλά στην ιεραρχία των φιλελεύθερων αιτημάτων, καθώς οι φιλελεύθεροι αποτελούν τους κατεξοχήν και πιο αφοσιωμένους υπέρμαχούς της, ενώ οι κίνδυνοι των περιορισμών της έκφρασης βρίσκονται συνεχώς στο προσκήνιο. Η ελευθερία της έκφρασης είναι σύμφυτη με τον φιλελευθερισμό και δεν αποτελεί εργαλειακό πρόταγμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά το δοκούν, όπως σε άλλες ιδεολογίες.

4. Σήμερα ο John Stuart Mill θα ήταν πιθανότατα υπέρ της χρήσης των λεγόμενων «απαγορευμένων ουσιών», καθώς, όπως έγραφε ξανά στο On Liberty:

“Nevertheless, when there is not a certainty, but only a danger of mischief, no one but the person himself can judge of the sufficiency of the motive which may prompt him to incur the risk: in this case, therefore, (unless he is a child, or delirious, or in some state of excitement or absorption incompatible with the full use of the reflecting faculty) he ought, I conceive, to be only warned of the danger; not forcibly prevented from exposing himself to it.”

Πολλά από τα σύγχρονα επιχειρήματα περί ιδιοκτησίας του σώματός μας (self-ownership) και περί της πεποίθησης ότι μόνο εμείς γνωρίζουμε καλύτερα από κάθε άλλον (και ιδιαίτερα το κράτος) ποιο είναι το συμφέρον μας και πώς αποφασίζουμε να χρησιμοποιήσουμε το σώμα μας, πηγάζουν από τον κλασικό φιλελευθερισμό του Mill. Ο φιλελευθερισμός έχει ακόμη πολλές μάχες να δώσει σε αυτό το πεδίο απέναντι στον κρατισμό.

5. Ο Bastiat και ο Spencer υπήρξαν οι γνωστότεροι φιλελεύθεροι διανοητές που στέκονταν απέναντι στην επιβολή της δημοκρατίας από χώρες όπως οι ΗΠΑ, πιστεύοντας πως δεν είναι σωστό οι κυβερνήσεις να διαφεντεύουν χώρες στις οποίες δεν νομιμοποιείται η παρέμβασή τους. Επίσης τόνιζαν ότι ο παρεμβατισμός συχνά χρησιμοποιήθηκε ως δικαιολογία για την επιβολή περιορισμών στα ατομικά δικαιώματα ακόμη και στο εσωτερικό των ιμπεριαλιστικών χωρών, όπως είδαμε να συμβαίνει και πρόσφατα στις ΗΠΑ και αλλού μετά την 9/11, εις το όνομα της «εθνικής ασφάλειας». Είναι το πιστεύω των φιλελευθέρων πως οι ιδέες της ελευθερίας εξυπηρετούνται καλύτερα μέσω της ελεύθερης αγοράς και όχι μέσω της άνωθεν επιβολής. Συνεπώς, οι φιλελεύθεροι σήμερα μπορούν να συνεχίσουν το αντιπολεμικό κίνημα εκεί που το άφησαν οι συνήθεις ύποπτοι ιδιαίτερα μετά την άνοδο του Ομπάμα το 2008, καθώς ο πόλεμος δεν είναι συμβατός ούτε με την ελεύθερη αγορά, ούτε με τις προσωπικές ελευθερίες. Όπως διακήρυσσε ο Bastiat, «σύνορα τα οποία δεν τα διαβαίνουν αγαθά, θα τα διαβούν στρατοί».

Βλέπουμε λοιπόν ότι ο φιλελευθερισμός διαθέτει μακρά ιστορία σε θέματα τα οποία δεν άπτονται αυστηρά της σφαίρας της αγοράς, και παράλληλα ότι η ελεύθερη αγορά μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αποτελέσει το όχημα που θα οδηγήσει σε περισσότερες ατομικές ελευθερίες. Θέματα τα οποία θεωρούνται σήμερα πεδίο δράσης της αριστεράς είναι στην πραγματικότητα μέρος του πυρήνα της ατζέντας του φιλελευθερισμού, ο οποίος δικαιούται ιστορικά να τα θεωρεί δικές του κατακτήσεις. Ο σοσιαλισμός μπορεί για πολλές δεκαετίες να απέσπασε την προσοχή μας από τα ζητήματα των ατομικών δικαιωμάτων, αλλά τώρα είναι η ώρα να τα θυμηθούμε ξανά καθώς εγγράφονται στη δική μας ιστορική εξέλιξη, και να μην τα αφήσουμε να τα διαστρεβλώνει η κρατικιστική αριστερά ή να τα καταπατά η κρατικιστική δεξιά.

Σημείωση: το άρθρο βασίζεται σε ένα webinar του καθηγητή Steven Horwitz, St. Lawrence University, ΝΥ.

Φοιτητές για την Ελευθερία

Σήμερα εγκαινιάζουμε την ιστοσελίδα των Φοιτητών για την Ελευθερία. Σύντομα κοντά σας με πλούσιο υλικό.